Η πρόσφατη στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα φέρνει τη FIFA σε δύσκολη θέση ενόψει Μουντιάλ 2026, αναδεικνύοντας το θεσμικό κενό και την έλλειψη κανόνων.
Η πρόσφατη στρατιωτική επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών κατά της Βενεζουέλας μετατοπίζει το ενδιαφέρον στους οικοδεσπότες του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2026 και δημιουργεί νέα ερωτήματα για τη στάση της FIFA, η οποία εμφανίζεται στενά συνδεδεμένη με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.
Ήταν σχεδόν προβλέψιμο. Όταν το Σάββατο έγινε γνωστό ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις πραγματοποίησαν επίθεση στη Βενεζουέλα, σύμφωνα με ανώτερες πηγές δεν καταγράφηκε καμία ουσιαστική αντίδραση στο Συμβούλιο της FIFA. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν τη βασική χώρα-οικοδεσπότη του κορυφαίου ποδοσφαιρικού γεγονότος του πλανήτη.
Πρόκειται για μια σπάνια πράξη στρατιωτικής επιθετικότητας από χώρα που φιλοξενεί Παγκόσμιο Κύπελλο, με τον Αμερικανό πρόεδρο να προχωρά μάλιστα σε ανησυχητικές δηλώσεις και για συνδιοργανώτρια χώρα. Στον απόηχο των επιθέσεων, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι η Μεξικανή πρόεδρος, Κλαούντια Σέινμπαουμ, είναι «πολύ φοβισμένη από τα καρτέλ», προσθέτοντας ότι «κάτι θα πρέπει να γίνει με το Μεξικό».
Η απουσία κανόνων και το θεσμικό κενό της FIFA
Το ερώτημα είναι ποια είναι η θέση του προέδρου της FIFA, Τζάνι Ινφαντίνο, αν υπάρχει κάποια. Στο ανώτατο επίπεδο, η λειτουργία της ομοσπονδίας είναι πλέον άρρηκτα συνδεδεμένη με τον ίδιο τον πρόεδρό της, γεγονός που αποτρέπει οποιαδήποτε δημόσια συζήτηση, ακόμη και μετά την πρόσφατη απονομή ενός «βραβείου ειρήνης» στον Τραμπ από τη FIFA.
Η υποβάθμιση του συμβολισμού αυτού του βραβείου ήταν αναμενόμενη. Τρεις μόλις ημέρες πριν από τη βράβευση, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι τα στρατιωτικά πλήγματα κατά της Βενεζουέλας θα ξεκινούσαν «πολύ σύντομα». Έτσι, η Βενεζουέλα έγινε η έβδομη χώρα που δέχθηκε επίθεση από τις ΗΠΑ μέσα στον πρώτο χρόνο της νέας θητείας του.
Απέναντι στην κριτική για το έντονα πολιτικοποιημένο video της απονομής, η βασική υπερασπιστική γραμμή της FIFA ήταν ότι θεωρεί τον εαυτό της τον μοναδικό οργανισμό που επικρίνεται επειδή επιδιώκει την προώθηση της ειρήνης. Ωστόσο, τίθεται πλέον ένα σοβαρό φιλοσοφικό και ηθικό ερώτημα: κατά πόσο είναι ορθό ένα Παγκόσμιο Κύπελλο να φιλοξενείται από χώρα που έχει πρόσφατα προχωρήσει σε πράξη στρατιωτικής επιθετικότητας.
Η απουσία έντονων αντιδράσεων από δυτικές κυβερνήσεις, αλλά και το πολιτικό πλαίσιο της διακυβέρνησης Μαδούρο, φαίνεται να περιορίζουν την πίεση προς τη FIFA. Παρ’ όλα αυτά, προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι ένας παγκόσμιος αθλητικός οργανισμός με τόσο έντονη γεωπολιτική παρουσία δεν διαθέτει σαφείς κατευθυντήριες γραμμές για τέτοιες περιπτώσεις.
Το Μουντιάλ μπροστά σε μια γεωπολιτική πρόκληση χωρίς προηγούμενο
Το ζήτημα καθίσταται ακόμη πιο περίπλοκο λόγω της στενής προσωπικής σχέσης του Τζάνι Ινφαντίνο με τον Αμερικανό Πρόεδρο. Αντίστοιχες συζητήσεις είχαν ανακύψει και στο παρελθόν, όπως πριν από τα Μουντιάλ της Ρωσίας το 2018 και του Κατάρ το 2022, οδηγώντας συχνά σε συγκρίσεις και ηθικούς συμψηφισμούς.
Είναι δεδομένο ότι τα κράτη εμπλέκονται διαχρονικά σε συγκρούσεις. Κατά τη διάρκεια διοργάνωσης Παγκοσμίων Κυπέλλων, η Ρωσία, οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο είχαν συνολικά εμπλακεί σε 18 διαφορετικές συγκρούσεις. Ωστόσο, υπάρχει σαφής διαφορά ανάμεσα στη γενικότερη εμπλοκή και σε μια ενεργή, πρόσφατη πράξη επιθετικότητας.
Σύμφωνα με τον ορισμό του ΟΗΕ, όπως αυτός διατυπώνεται στο Ψήφισμα 3314 της Γενικής Συνέλευσης, επιθετικότητα είναι η χρήση ένοπλης βίας από κράτος κατά της κυριαρχίας ή της εδαφικής ακεραιότητας άλλου κράτους, χωρίς έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Με βάση αυτό το πλαίσιο, η περίπτωση των ΗΠΑ αποτελεί μόλις την τρίτη φορά που μελλοντικός οικοδεσπότης Παγκοσμίου Κυπέλλου εμπλέκεται σε τέτοια πράξη. Οι προηγούμενες ήταν η εισβολή στον Παναμά το 1989 και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2014.
Παρά το γεγονός ότι στο παρελθόν υπήρξαν πολιτικές πιέσεις για αφαίρεση διοργανώσεων, η σύγχρονη γεωπολιτική πραγματικότητα καθιστά απίθανη οποιαδήποτε ουσιαστική κίνηση. Η σχέση FIFA – ΗΠΑ εμφανίζεται ήδη ιδιαίτερα ισχυρή. Οργανώσεις όπως η FairSquare, ωστόσο, επισημαίνουν ότι η FIFA θα έπρεπε να διαθέτει μηχανισμούς πρόληψης και διαχείρισης τέτοιων καταστάσεων, υπογραμμίζοντας ότι η έλλειψη σαφούς στρατηγικής έχει φανεί και σε άλλα ζητήματα, όπως η εφαρμογή του VAR, η πολιτική των εισιτηρίων και η καθυστερημένη αντίδραση στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι η FIFA δείχνει ανεπαρκώς προετοιμασμένη να αντιμετωπίσει σύνθετες γεωπολιτικές προκλήσεις, ακόμη και όταν αυτές αγγίζουν άμεσα τη διοργάνωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Παρά τα ερωτήματα, η στάση της ηγεσίας της ομοσπονδίας παραμένει αμετάβλητη. Οι σχέσεις με τον Λευκό Οίκο συνεχίζονται, οι αποφάσεις έχουν ληφθεί και η προετοιμασία για το Μουντιάλ του 2026 προχωρά κανονικά.